Копилэрие ын хайне де рэзбой

Ын кадрул уней ынтылнирь а мембрилор Консилиулуй ветеранилор рэзбоюлуй, мунчий, Форцелор Армате ши ай органелор де дрепт ку репрезентанций ӂенерациилор тинере, прешединтеле ачестуя, Виктор Войков, а адус ла куноштинца копиилор кытева чифре. Вом нуми доар кытева: ын фиекаре зи де рэзбой доар пе кымпул де луптэ ышь пьердяу вяца чирка 14 000 де четэцень ай Униуний Советиче; дин районул Каменка ау мерс ла рэзбой 7 000 де персоане, 2 277 динтре каре ау фост рэпусе де душмань; ын анул 1980 ын район локуяу 888 де ветерань ай Марелуй Рэзбой пентру Апэраря Патрией, астэзь нич унул ну май есте ын вяцэ; ла 6 май курент ын ынтряга Нистрение май трэяу шасе ветерань ай рэзбоюлуй; ла ачеяшь датэ ын районул Каменка май ерау ын вяцэ шасе лукрэторь дин спателе фронтулуй; чинч вэдуве але партичипанцилор ла Мареле Рэзбой пентру Апэраря Патрией ши кыцьва копий ай рэзбоюлуй.

Аузинд ачесте чифре, не-ам грэбит сэ не ынтылним ку унул динтре копиий рэзбоюлуй – мартор виу ал ачелор евенименте траӂиче. Примул праг пэшит а фост чел ал Аней Исидоровна Крайняя дин сатул Подойма – о бэтрыникэ фиравэ, лиништитэ ши плинэ де бунэтате, деши а трекут прин мулте урӂий. Ана Исидоровна с-а нэскут ын анул 1934 ынтр-о фамилие ку мулць копий. Еа а фост ал трейля копил. Ын меморие й-ау рэмас мулте еписоаде згудуитоаре дин аний де окупацие.

Ла моментул, кынд а ынчепут рэзбоюл, еа, ымпреунэ ку пэринций, фраций ши сурориле, трэя ын орашул Рыбница, татэл ши мама лукрау ла о фермэ де вите корнуте марь. Пентру тотдяуна й-ау рэмас ын меморие експлозииле, ын урма кэрора подул де кале фератэ ши рутиер де песте Нистру а фост арункат ын аер де кэтре инамик. Ын ораш с-а стабилит о атмосферэ гря, алармантэ. Кяр дин примеле клипе але бомбардаментулуй ау фост ынреӂистрате виктиме. Пэринций венисерэ де ла мункэ ши тата а ынчепут сэ се прегэтяскэ де друм: ел ынкэ ку кыцьва ынгрижиторь де анимале ау фост тримишь сэ евакуезе вителе дин зона де окупацие, ка сэ ну фие акапарате де кэтре душмань.

Дин аминтириле Аней Исидоровна: «Петрекынду-л пе тата, мама не-а луат пе ной тоць, пе каре де мынэ, пе каре ын браце ши а порнит спре пэринць, бунеий ноштри. Ам мерс пе жос прин пэдуре, пе малул Ниструлуй, май апроапе де Подойма ун ом не-а дус пуцин ку кэруца. Не-ам стабилит ку траюл ынтр-о шурэ, ын каре пе тимпурь трэисе буника (мама мамей). Песте ун тимп ни с-ау алэтурат ши копиий ункюлуй, каса кэрора а арс ын урма бомбардаментулуй. Пынэ ын ярнэ фамилия ноастрэ а ридикат ку маре греу ын грэдинэ ынкэ о шурэ, ка сэ авем унде ерна. Ера фоарте греу – фриг, фоамете, фрикэ, дар оамений се ажутау унул пе алтул. Спре тоамнэ авям ын оградэ кыцьва порчь, май марь ши май мичь, рэць, гэинь… Дар немций ау луат тот че-ау гэсит. Мама а доведит сэ аскундэ ынтр-о гроапэ дин грэдинэ ун пурчелуш ну пря маре, каре ши не-а салват ярна де фоамете.

Кяр дин примеле зиле окупанций ый мынау пе тоць ла мункэ силникэ. Ну алеӂяу. Бэтрынь, копий. Тоць ерау гониць ын кымп сэ лукрезе дин ноапте пынэ-н ноапте, флэмынзь ши сетошь, ымбрэкаць ши ынкэлцаць рэу (немций ши ромыний луау тот че гэсяу май бун прин каселе ши курциле сэтенилор). Чел каре ынчерка сэ-шь трагэ суфлетул, опринду-се пентру о клипэ, ындатэ симця ловитура бичулуй пе спате. Аша-мь повестяу фраций ши сурориле май марь, каре, авынд доар 10-13 ань, ерау мынаць ын кымп ла лукру. Се ынторчяу ку пичоареле згырыяте, рэните, ку палмеле сынӂерынде де ла коада сапей сау де ла мынерул сечерей… Копиий ерау импушь сэ лукрезе ка ши чей матурь, нимень ну ера круцат.

Ын сат ну пря ведяй луме. Ревенинд де ла мунка силникэ, тоць се аскундяу прин огрэзь, кэч, дакэ окупанций те ынтылняу, май алес пе ынсерате сау диминяца девреме, те бэтяу мэр орь те оморау. Дакэ, ворбинд ку тине, нямцулуй орь ромынулуй ну-й плэчя чева ын тоналитатя та сау ын привире, ерай ымпушкат пе лок. Ну се уйтау кэ ешть тынэр, бэтрын сау копил. Ынтр-уна дин зиле, прин ферястра де пе куптор ам урмэрит о сченэ траӂикэ: ла кытева суте де метри де ла каса ноастрэ ера о рыпэ адынкэ, еа ши акум есте, дар с-а май акоперит ку пэмынт ши пьетре, адусе де апа дин плой ши зэпезь. Немций, ынармаць ку аутомате, ау мынат спре рыпэ ун груп де оамень, прекум ам афлат май тырзиу – локуиторь ай сателор Подоймица, Подойма ши Хрустовая. Й-ау алиният ку фаца спре апэ ши й-ау ымпушкат. Алций ау фост форцаць сэ-й акопере пе чей морць ку пэмынт. Ной, чей май мичь, де фрикэ н-ам ешит дин касэ кытева зиле. Нич азь ну пот уйта ачя зи. Кынд с-а терминат рэзбоюл, оамений дин сат ау ынэлцат пе локул ачела о круче дин пятрэ. Еа ши акум есте. Пе дынса сынт инкрустате нумеле челор учишь фэрэ винэ. Кынд ын сат ау интрат партизаний ши Армата Рошие, чей, каре шь-ау бэтут жок де ной апроапе трей ань де зиле, диспераць ши дезориентаць фуӂяу, уйтынд де рушине, дар ши де ынвершунаря ши рэутатя, манифестатэ фацэ де сэтень атунч, кынд се симцяу стэпынь пе пэмынтул ностру».

Ын периоада постбеликэ Ана Исидоровна а формат о фамилие, а конструит ымпреунэ ку соцул о касэ, а лукрат ку рывнэ ши траӂере де инимэ ын колхозул натал, а крескут копий, а легэнат непоць, а авут ын вяцэ ши проблеме, дар ши мулте букурий, ымплинирь. Тотушь, грозэвииле рэзбоюлуй и с-ау ынтипэрит ын меморие пентру тотдяуна. Пентру ка тоате грозэвииле, липсуриле ши пьердеря а милиоане де вьець иноченте сэ ну се май репете, еа ле-а ворбит деспре ачеле зиле траӂиче ну нумай копиилор ши непоцилор, чи тутурор тинерилор, ку каре а авут оказия сэ се ынтылняскэ. О фаче ши азь. Ын нумеле пэчий пе мелягул натал ши пе ынтрегул Пэмынт.

Агрипина Странник

Фото де аутор