Дин аминтириле луй Анатолие Венгеренко, фечорул ветеранулуй де рэзбой Николай Григоревич Венгеренко.
«Дежа пе 16 юлие Армата Рошие лупта пентру Кишинэу. Тотушь, темпоуриле ынаинтэрий спре ест а инвадаторилор ӂермано-ромынь ау ынчетат пе Нистру. Малул стынг ал рыулуй ера бине фортификат, куражул солдацилор Арматей Роший а оприт ачест флукс. Ши абя пе 10 аугуст Тирасполул а фост чедат. Ын периоада апэрэрий ероиче а Нистренией популация де пе малул стынг ера евакуатэ ын сателе реӂиуний Одеса (Шчербановка, Покровка, Шевченко, Антоновка, Каменка, Василиевка етч.), ынтреприндериле ши валориле материале — ын спателе фронтулуй. Ретраӂеря унитэцилор Арматей Роший ну а фост уна хаотикэ, чи уна организатэ, спре локурь де дислокаре, детерминате де командамент, пентру апэраря орашулуй Одеса. Татэл меу ну а фост мобилизат ын Армата Рошие, деоарече ера фрате ал «душманулуй попорулуй» ши а рэмас ын сатул натал ку пэринций, деоарече требуя сэ ынгрижяскэ де буника мя, Еудокия Ивановна, каре ера цинтуитэ ла пат май бине де трей ань. Пе 11 аугуст 1941 немций ау интрат ын сат ши тимп де кытева зиле ау луат де ла локуиторий рэмашь ын Коротна продусе алиментаре, вите, пэсэрь, ау арестат комуништь, комсомолишть ши еврей ши й-ау дус ла Тираспол. Ын сат ау апэрут органе але путерий окупанцилор, формате дин солдаць ромынь. Ромыний, каре контролау сатул Коротна, ау форцат тоць локуиторий апць де мункэ, инклусив пе татэл меу, сэ мунчяскэ ын кымп.
Татэлуй меу ну-й плэчя сэ повестяскэ деспре вяца дин периоада окупацией. Дин аминтириле луй штиу: кяр де ла бун ынчепут ромыний ау скос фамилия буникулуй меу дин касэ, елиберынд ынкэперя пентру ангажаций примэрией. Ай мей с-ау мутат ын каса Марией Ивановна Горошко, сора май микэ а буничий меле. Ын септембрие ромыний ау дат старт лекциилор ла шкоалэ пентру копиий рэмашь ын сат. Ромынул Болдишор, фиинд нумит директор ал школий, л-а инвитат пе буникул меу ла лукру, дар ел а рефузат.
«Ын фиекаре зи, ку ексчепция челей де думиникэ, тоць сэтений, суб суправегеря жандармилор, ерау облигаць сэ ефектуезе анумите лукрэрь агриколе, — ышь аминтеште ветеранул мунчий М.С. Собко. — Дар сэтений ну рэбдау ноуа кондучере, чя а окупанцилор. Тата а креат ун груп де активишть дин тинерь, рэмашь, динтр-ун мотив сау алтул, пе териториул окупат. Ын компоненца луй ерау: Иларион Николаенко, Иван Плохотнюк, Георге Бодюл (ну-мь аминтеск де алций). Скопул групулуй ера де а опуне резистенцэ окупанцилор. Акциуниле ерау коордонате де унул динтре лидерий организацией илегалисте а организацией де партид дин сатул Коротна, Семион Тимофеевич Карпов. Мембрий ачестуй груп дэдяу фок роадей, аскундяу продусе ши опуняу резистенцэ окупанцилор прин тоате модуриле посибиле».
Локуиторий дин Коротна ау авут де супортат 970 де зиле ын окупацие, пынэ кынд а венит примэвара анулуй 1944. Ын диминяца зилей де 11 априлие (дупэ кум ышь аминтеск бэтрыний), ынтр-о зи сурпринзэтор де ынсоритэ, бубуитуриле се аузяу тот май апроапе. Пынэ сяра сатул а фост елиберат. Имедиат дупэ ачаста, татэл ши чейлалць семень ау мерс ла комисариатул милитар, мобилизынду-се ын Армата Рошие. Ынкэ дин 17 априлие 1944 тата а фост ынскрис ын листеле Реӂиментулуй 277 де пушкашь ал Фронтулуй 3 Украинян ка митралиор. Деоарече авя трей ань де студий ла Институтул Агрикол ши куноштя бине математика, пе 28 ноембрие 1944 а фост тримис ка кадет ын баталионул 236 де артилерие. Дупэ абсолвире, ел шь-а континуат сервичиул ка топограф-черчетэтор ал батерией де контрол а Реӂиментулуй 859 де артилерие ал Арматей а 8-а де гардэ, а Фронтулуй 1 Беларус. А ажунс пынэ ла Берлин ши а фост декорат ку чинч медалий: «Пентру кураж», «Пентру мерит милитар», «Пентру елибераря Варшовией», «Пентру луаря Берлинулуй», «Пентру Виктория асупра Ӂерманией ын МРпАП дин 1941-1945». Пентру куражул манифестат ын тимпул мисиунилор де луптэ, ын януарие 1945 татэл меу а фост рестабилит ын рындуриле комсомолиштилор. Ын ноембрие 1945 а фост демобилизат ын база Декретулуй Президиулуй Советулуй Супрем ал УРСС дин 25.09.1945, ка студент ла анул трей ал Институтулуй Агрикол.
Ӂенерация мя а авут норок, деоарече а контактат ку чя а ынвингэторилор, ной ам трэит принтре ветераний де рэзбой ши мунчиторий дин спателе фронтулуй. Путям ворби ку ей, афлам деталий, организам ынтылнирь ку партичипанций ла евениментеле принчипале дедикате МРпАП. М-а сурпринс кэ ну аузисем ничодатэ ка ветераний де рэзбой сэ ворбяскэ деспре фапта лор ероикэ ла ынтылнирь офичиале сау ынтр-о конверсацие персоналэ. Кувынтул «еу» ну се аузя ын повестириле деспре рэзбой, чи доар кувынтул «ной». Сингуларул «ел» ера фолосит доар пентру инамик. Тата ворбя пуцин ши рецинут деспре рэзбой. Ел, ка ши тоць ветераний ноштри, повестя май мулт деспре организацие, деспре кондучере, деспре ордине, деспре техника милитарэ. Ла ынтребаря, де че аванса ын луптэ душманул ла ынчепутул рэзбоюлуй, рэспундя: «Пентру кэ еру май организаць ши авяу май мултэ техникэ». Дар де че ам ынчепут сэ ынаинтэм ной? «Пентру кэ ам девенит май организаць ши авям дежа май мултэ техникэ».
Сингурул лукру, деспре каре думнялуй ворбя ку азарт, ера арма са де луптэ — тунул дивизионар де 76 мм, де моделул анулуй 1942, ЗИС-3, ла кырма кэруя а фост дин фебруарие 1945. Ла фел ши деспре камаразий сэй де арме. Деосебит де интересанте ерау аминтириле деспре бэтэлииле де пе о страдэ дин Берлин. Групул де асалт инклудя ун плутон де инфантерие, доуэ тунурь ши ун танк. Фиекаре груп де асалт авя о сарчинэ, пе каре требуя сэ о аките ынтр-о анумитэ периоадэ де тимп. Мембру ал унуй асеменя груп ера ши тата, де пе 25 априлие пынэ пе 2 май, кынд Берлинул а трекут комплет суб контролул Арматей Роший.
Ерам мереу уймит кэ татэл меу, каре а фост ун интелектуал де ла сат, ун мунчитор необосит, калм ши сериос, кынд ынчепя сэ ворбяскэ деспре вяца де зи ку зи а солдацилор, кипул и се лумина. Ера весел ши зымбя. Ачест момент де метаморфозэ мэ пуня пе гындурь де пе кынд ерам школар. Ши одатэ, фиинд дежа студент, л-ам ынтребат, че пэрере аре ел деспре ачастэ трансформаре а са. Тата мь-а рэспунс, фэрэ а се гынди мулт: «Пе тимп де паче, ын вяца де зи ку зи, ну те грэбешть сэ-ць фачь лукрул. Ын педагоӂие, ка ши ын орьче алтэ месерие, те ынкадрезь ши «траӂь бразда» ынчет, фэрэ а те опри. Пе кынд рэзбоюл есте пентру ун тимп скурт ши дакэ ну азь, атунч мыне неапэрат се ва термина. Ши ынкэ уна, ка сэ ну фий учис, требуе сэ-ць пэстрезь форцеле, грэбинду-те сэ фачь чева утил пентру викторие».
Дупэ демобилизаре, тата с-а ынторс ын сатул натал, яр буникул л-а атрас ла рестаураря школий, унде а предат ботаника ши зоолоӂия. Ын плус, тата а партичипат ла активитатя колхозулуй «Г.И. Котовский», ындеплининд функция де агроном. Аич о ынтылнисе пе тынэра, агроном ши еа де професие, Олга Ивановна Армаш. Ла ынчепут а фост о приетение ынтре ей, каре а крескут ынтр-о релацие май сериоасэ. Яр пе 21 фебруарие 1946 Николай ши Олга ау формат о фамилие, ынреӂистрынду-шь кэсэтория ла Советул сэтеск дин Коротна».
А ынреӂистрат Лудмила Галецкул,шефа Музеулуй де историе дин Коротна
